26 gerelateerde items gevonden in de collecties van Erfgoed Delft e.o
» Toon alle gerelateerde items uit de collecties van Erfgoed Delft

 
Langs Delftse Vesten en Singels. De buitenste binnenstad; Molen de Roos
: 146753
: S7318
: S7405
: S7137
: S7377
: S7409
: S7205
: S7291
: S7241
: C53643

Molen de Roos

From VerhalenWiki

Jump to: navigation, search
Molen de roos.jpg

Ooit stonden er vijftien windmolens op de stadswallen van Delft. Molen de Roos aan de Phoenixstraat is de laatst overgeblevene. Deze molen werd in 1679 geplaatst op de stadswal omdat de originele standerdmolen op die locatie omgevallen was. In die plaats werd de huidige molen, een stellingmolen, neergezet. De molen is onder andere gebruikt als korenmolen en later was er een dierenwinkel gevestigd, maar die is verhuisd naar de Westvest. Sinds 15 december 2009 is spoorinfrastructuurbeheerder ProRail namelijk (tijdelijk) eigenaar van de molen vanwege de bouw aan de spoorzone in Delft. Als de tunnelbouw voltooid is, zal de molen weer beschikbaar zijn voor publiek.

Historie

Veertiende eeuw tot negentiende eeuw

De eerste vermelding van een molen op de plaats waar Molen de Roos nu staat, dateert uit 1352. De toenmalige ‘Gasthuse molen’ werd verkocht, wat bevestigd werd door de graaf van Holland. Pas veel later dook de locatie weer in naslagwerken op. Sinds 1561 staat er een houten standerdmolen (een soort windmolen) op een rondeel (deel van een muur of vesting). De molen had toen drie eigenaars en werd de ‘Bordeelmolen’ (bordeel betekend rondeel) genoemd, maar in 1582 duikt de Gasthuismolen weer op. De molen werd in de volksmond ook wel ‘t Bordeeltje’ of ‘gasthuismolen’ genoemd. De molen werd in 1582 aangeduid als korenmolen, maar in de zeventiende eeuw werd deze vooral gebruikt door de bierbrouwerijen, om er mout te malen.
Na een zware storm waaide in 1679 de Bordeelmolen om. Floris van Mierop kreeg daarom op 1 juni van dat jaar toestemming om de ‘Roosmolen’ te verplaatsen van de Oostenrijkse toren (een van de torens op de stadswal) naar deze locatie. Er werd wel als voorwaarde gesteld dat van Mierop het volledige onderhoud op zich zou nemen, een jaarlijks bedrag aan het oude gasthuis zou overmaken en geld door zou betalen aan de eigenaars van de omgevallen molen.

Molen de Roos (circa 1900)
Molen de Roos is van oorsprong een standerdmolen (een type windmolen). Dit blijkt uit het feit dat ze verplaatst werd. Als er een gewone stenen molen zou worden gebouwd, zou er namelijk eerst bouwtoestemming nodig zijn.

Wanneer de huidige, stenen stellingmolen (een ander type windmolen) is gebouwd, is onbekend. In ieder geval voor 1728, omdat toen een stenen woongedeelte bovenop het rondeel werd gebouwd, tegen de molen aan. Het is alleen niet duidelijk of de gehele molen van steen was of alleen het onderste gedeelte. Het is onwaarschijnlijk dat het verschillende materiaalsoorten waren, omdat de molen een zeshoekige vorm heeft en de romp rond is. Bronnen uit die tijd kunnen hier geen uitsluitsel over geven.

Negentiende eeuw tot heden

Pas in 1828 duikt de huidige stellingmolen op een afbeelding op. De molen heeft vanaf die tijd veel eigenaars gehad, waaronder de familie Kouwenhoven en de familie van Rossum. Vooral molenaar van Rhijn (omstreeks 1860) was bekend. De molen werd toentertijd zelfs naar hem vernoemd, mede doordat hij commissaris van de graanmarkt van Delft was.
Aan het begin van de twintigste eeuw lijken de dagen van korenmolens geteld, met de komst van meelfabrieken. De Roos gaat echter tot 1926 door als korenmolen, terwijl andere korenmolens in Delft gesloopt worden. Vanaf die tijd wordt de molen omschreven als een molen waarin veel gemalen wordt voor bakkers. Sinds 1928 is de familie De Vreede huurder van de molen. In datzelfde jaar wordt de molen gekocht door vereniging ‘De Hollandsche Molen’. De fundering van de molen is destijds nog voor ƒ 10.000 gerestaureerd en de restauratie van 1942 kostte ook veel geld. Daarom werd in 1986 de stichting ‘Molen de Roos’ opgericht om geld in te zamelen voor het behoud van de molen. Er werd ruim ƒ 200.000 opgehaald, waardoor er weer een restauratie plaats kon vinden. Later werd de molen niet meer gebruikt om graan te malen, maar er kwam een dierenwinkel. Deze is sinds 2009 verhuisd naar de Westvest vanwege restauraties aan de fundering van de molen. De planning is dat de molen in de loop van 2011 weer in gebruik gaat worden genomen.

Constructie en versieringen

Constructie

Molen de Roos bestaat uit een rondeel met de molen er bovenop. De molen heeft zeven verdiepingen en is twaalf meter hoog. Het opmerkelijke is dat de molen rond gevormd is en de onderbouw uit zes kanten bestaat. Tot 1822 bestond de molen nog uit een houten bovenkant en een stenen onderbouw. Later werd ook bij de bovenkant steen als materiaal gebruikt.
Het dak is gedekt met dakleer en de wieken hebben een vlucht van 25,35 meter. De wiekenvorm is, net als bij de meeste oude molens in Nederland, oud-Hollands (wieken met hekwerk en een roede).
Het kruiwerk (het draaien van een wiekenkruis van een windmolen) bestaat uit 48 gietijzeren rollen. De vang (rem-constructie van de molen) is van Vlaamse afkomst en bestaat uit vier stukken, een vangbalk met haak en een vangstok. De bovenas is van gietijzer en is afkomstig uit de inmiddels al gesloopte oliemolen ‘De Otter’, die tot 1858 nog vlak naast de molen stond.

Versieringen

De versieringen van de molen zijn talrijk. De molen heeft een mooie ‘baard’ (versierd uitgesneden stuk hout aan de voorzijde van de molen) en is groen geverfd. De molen heeft ook witte accenten en er is een uitgestoken roos afgebeeld met de jaartallen 1697 en 1990 en daaronder het opschrift ‘de Roos’.

Restauratie

Tussen 1929 en 1965 werden er verscheidene restauratiewerkzaamheden uitgevoerd. Dit was noodzakelijk omdat de molen steeds schever ging staan. Uiteindelijk stopte het wel, maar door deze verandering konden de wieken niet goed meer draaien.
In de jaren tachtig van de twintigste eeuw zakte de molen nog veel verder scheef door bemaling (er werd een stuk water naast de molen gedempt) en afgravingen. Maar er was nog een probleem: het geld was op. Daarom werd de stichting ‘Molen de Roos’ opgericht en deze begon een inzamelingsactie voor een restauratie die wel ƒ 200.000 gulden had opgebracht (omgerekend ongeveer € 90.000). Na de werkzaamheden werd op 28 september 1990 de molen feestelijk heropend door Prins Claus.

Sinds 2009 is men bezig met het restaureren van de fundering van de molen omdat men vanwege de bouw aan de spoorzone het risico niet wil nemen dat de molen het begeeft. Op 25 maart 2010 werden de wieken uit voorzorgsmaatregelen verwijderd van de molen. Ze liggen opgeslagen in molenmakerij Verbij in Hoogmade.
Delfts Blauwe tegel van Molen de Roos

Trivia

  • Molen de Roos is de enige molen die bestaat uit een ronde molen met een zeskante onderbouw.
  • De molen heet al lang ‘De Roos’, maar wordt vaak aangeduid als de ‘Roosmolen’.
  • In 2006 werd er op Molen de Roos een plaquette ter ere van Prins Claus (die de molen heropend had) onthuld, in het bijzijn van prins Johan Friso.
  • De molen is sinds december 2009 tijdelijk niet beschikbaar vanwege bouw aan de spoorwegen in Delft en het nieuwe station. Daarom is de dierenzaak in de molen verhuisd en is de tentoonstelling tijdelijk niet te bezoeken. Tijdens deze periode zal fundering van de molen versterkt worden.

Bronnen

Internet

  • Molendatabase Nederland [1]
  • Westlandse molens [2]
  • Dierenwinkel ‘Molen de Roos’ [3]
  • De Weekkrant-artikel over Molen de Roos (24 maart 2010) [4]

Literatuur

  • Harry W. Boekwijt, ‘Delftse windmolens 1300 - heden: een archief- en literatuuronderzoek’ (1975) (afkomstig uit collectie van Archief Delft)
  • Cees Boekraad, Rein Geurtsen, Gertjan van der Harst, Arjan Hebly, Willemijn Wilms Floet, Hielke Zijlstra e.a., ‘Architectuurgids van Delft’ (2010), ISBN 978.90.5345.394.0

Beeldmateriaal

  • Delfts Blauwe tegel van Molen de Roos[5]
  • Molen de Roos (circa 1900) [6]
  • Molen de Roos (heden) [7]

Extra

  • Uitleg onderzoek naar Molen de Roos van ProRail (2009) [8]
  • Molen de Roos in werking (2006) [9]
Recherche avancée   
Critère 1      --
                        et   ou   sauf
Critère 2      --
                        et   ou   sauf
Critère 3      --
                        et   ou   sauf
Critère 4      --
                        et   ou   sauf
> Classer les r�sultats par  
lancer
Deze website maakt gebruik van cookies. Informatie over cookies